1. Lọc HEPA Bị Ẩm Là Gì?

HEPA bị ẩm là cách gọi chung cho nhiều tình trạng liên quan đến hơi nước hoặc nước lỏng tại vị trí bộ lọc.

Trong kỹ thuật, cần phân biệt ba trường hợp sau.

1.1. Không khí có độ ẩm tương đối cao

Độ ẩm tương đối (Relative Humidity – RH) thể hiện mức độ hơi nước trong không khí so với trạng thái bão hòa ở cùng nhiệt độ.

Một dòng khí có RH cao không nhất thiết làm vật liệu HEPA bị thấm nước.

Khả năng chịu độ ẩm của bộ lọc phụ thuộc vào thiết kế và vật liệu.

1.2. HEPA xuất hiện nước ngưng tụ

Ngưng tụ xảy ra khi bề mặt hoặc dòng khí bị làm lạnh đến điều kiện hơi nước chuyển thành nước lỏng.

Nước ngưng có thể bám lên khung lọc, vật liệu hoặc housing.

1.3. Nước thấm vào vật liệu lọc

Đây là tình trạng cần đặc biệt chú ý.

Nước có thể xâm nhập qua bề mặt vật liệu, làm ướt bụi tích tụ và gây thay đổi đặc tính vận hành.

2. Nguyên Nhân Khiến Lọc HEPA Bị Ẩm

2.1. Nước ngưng từ dàn lạnh AHU

Dàn lạnh có nhiệm vụ làm lạnh và có thể tách ẩm khỏi dòng khí.

Nếu nước ngưng không được thu gom đúng cách, có thể xuất hiện tình trạng nước đọng hoặc giọt nước bị cuốn theo dòng khí.

Nguyên nhân có thể gồm:

• Máng nước ngưng bị tắc.
• Đường thoát nước không thông.
• Bẫy nước ngưng lắp sai hoặc không phù hợp áp suất.
• Vận tốc gió qua dàn lạnh quá cao gây cuốn nước.
• Dàn lạnh hoặc khay nước bị hư hỏng.

2.2. Nước mưa xâm nhập

Hệ thống lấy gió ngoài có thể chịu tác động của mưa tạt, sương mù hoặc nước xâm nhập qua cửa lấy gió.

Nếu thiết kế tách nước không phù hợp, nước có thể đi sâu vào các cấp lọc.

2.3. Đọng sương trong ống gió

Ống gió hoặc vỏ thiết bị có nhiệt độ bề mặt thấp hơn điểm sương của không khí có thể xuất hiện ngưng tụ.

Điều này có thể liên quan đến cách nhiệt không phù hợp, cầu nhiệt hoặc chênh lệch nhiệt độ lớn.

2.4. Hệ thống kiểm soát độ ẩm lỗi

Cảm biến RH, bộ điều khiển, van nước lạnh hoặc hệ thống xử lý ẩm hoạt động không đúng có thể khiến điều kiện không khí lệch khỏi thiết kế.

2.5. Vệ sinh AHU sai cách

Việc xịt nước, phun hóa chất hoặc vệ sinh khi HEPA chưa được bảo vệ đúng cách có thể khiến nước tiếp xúc trực tiếp vật liệu lọc.

2.6. Lọc sơ bộ bị ướt

Lọc thô hoặc lọc tinh bị ướt có thể làm thay đổi trở lực và điều kiện khí đi về phía HEPA.

Đồng thời cần xác định nguồn nước xâm nhập để tránh ảnh hưởng đến các cấp lọc phía sau.

2.7. Rò rỉ nước trong hệ thống

Rò rỉ từ dàn trao đổi nhiệt, đường ống nước, mái hoặc kết cấu xung quanh AHU cũng có thể gây ẩm bất thường.

3. Dấu Hiệu Nhận Biết Lọc HEPA Bị Ẩm

Một số dấu hiệu có thể quan sát hoặc ghi nhận gồm:

• Vết ướt hoặc vùng đổi màu trên vật liệu lọc.
• Nước đọng trong housing.
• Chênh áp HEPA tăng bất thường.
• Lưu lượng khí giảm.
• Nếp gấp bị biến dạng hoặc võng.
• Xuất hiện nước ngưng trên khung.
• Có mùi ẩm mốc bất thường.
• Phát hiện vi sinh hoặc nấm mốc theo kiểm tra.

3.1. Chênh áp tăng đột ngột

Nước có thể làm bụi tích tụ trở nên ẩm, kết dính và cản trở đường khí.

Từ đó chênh áp có thể tăng, nhưng không phải mọi trường hợp tăng chênh áp đều do độ ẩm.

3.2. Lưu lượng giảm

Trong hệ thống quạt không thể bù thêm áp suất, trở lực lọc tăng có thể làm lưu lượng giảm.

3.3. Vật liệu bị võng

Một số loại vật liệu hoặc kết cấu nếp gấp có thể suy giảm độ ổn định khi chịu nước lỏng.

Đây là dấu hiệu cần đánh giá tính toàn vẹn bộ lọc.

4. HEPA Bị Ẩm Có Ảnh Hưởng Gì?

4.1. Tăng chênh áp

Nước và các hạt bụi bị ẩm có thể làm giảm diện tích đường khí hiệu dụng, dẫn đến tăng tổn thất áp suất.

4.2. Giảm lưu lượng không khí

Nếu hệ thống quạt không còn đủ dự phòng áp suất, lưu lượng đi qua HEPA có thể giảm.

Điều này có thể ảnh hưởng số lần trao đổi không khí, cân bằng áp suất và điều kiện phòng sạch.

4.3. Suy giảm độ bền vật liệu

Một số vật liệu HEPA có thể suy giảm độ bền khi chịu nước, đặc biệt nếu bị ướt và khô nhiều lần.

Nguy cơ cụ thể phụ thuộc cấu tạo vật liệu, keo, khung và điều kiện áp suất.

4.4. Nguy cơ mất tính toàn vẹn

Vật liệu lọc, keo liên kết hoặc cấu trúc giữ nếp gấp bị suy giảm có thể ảnh hưởng khả năng duy trì độ kín của bộ lọc.

4.5. Nguy cơ ô nhiễm vi sinh

Môi trường có nước tồn đọng có thể tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển, tùy thành phần bụi, nhiệt độ và thời gian.

4.6. Tăng chi phí vận hành

Trở lực tăng có thể làm quạt phải hoạt động ở điều kiện khác để duy trì lưu lượng.

Trong hệ thống điều khiển lưu lượng, điện năng có thể tăng nếu quạt phải tăng tốc để bù áp suất tổn thất.

5. HEPA Bị Ẩm Có Còn Sử Dụng Được Không?

Câu trả lời phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc nước, vật liệu lọc, môi trường sử dụng và hướng dẫn nhà sản xuất.

5.1. Chỉ có RH cao

Nếu không xuất hiện ngưng tụ nước, không có dấu hiệu hư hỏng và RH nằm trong giới hạn của đúng model, bộ lọc không mặc nhiên phải thay.

5.2. Chỉ đọng sương bên ngoài housing

Cần kiểm tra nước có tiếp xúc với gioăng, gel hoặc vật liệu lọc hay không.

Nếu không, việc xử lý có thể tập trung vào nguồn ngưng tụ, cách nhiệt và điều kiện môi trường.

5.3. Vật liệu HEPA đã thấm nước

Đây là trường hợp nguy cơ cao.

Đối với nhiều bộ lọc HEPA dùng một lần, thực hành bảo thủ là ngừng sử dụng bộ lọc bị ướt và thay thế sau khi xử lý nguyên nhân.

Một số sản phẩm chuyên dụng có thể được thiết kế cho điều kiện ẩm đặc biệt, nhưng phải có tài liệu xác nhận của nhà sản xuất.

6. Lọc HEPA Bị Ẩm Có Thể Hong Khô Hoặc Phơi Nắng Không?

Không nên tự ý hong khô hoặc phơi nắng HEPA dùng một lần đã bị thấm nước để tiếp tục sử dụng.

6.1. Vì sao khô rồi vẫn có thể bị hỏng?

Khi nước bay hơi, bụi và chất ô nhiễm có thể còn lại trong vật liệu.

Chênh áp có thể khác so với trước khi bị ướt. Ngoài ra, hư hỏng vật liệu hoặc kết cấu có thể không được phát hiện bằng quan sát bên ngoài.

6.2. Có nên dùng máy sấy nhiệt?

Không nên tự ý dùng máy sấy, hơi nóng hoặc thiết bị gia nhiệt.

Nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng keo, gioăng và vật liệu lọc.

6.3. Có nên thổi khí nén?

Không. Khí nén có thể làm hỏng nếp gấp, tăng nguy cơ rò hoặc phát tán chất ô nhiễm.

6.4. Có nên rửa HEPA bằng nước?

Không đối với HEPA dùng một lần nếu nhà sản xuất không có hướng dẫn cho phép vệ sinh và tái sử dụng.

7. Chênh Áp HEPA Khi Bị Ẩm Thay Đổi Thế Nào?

Chênh áp HEPA được biểu diễn bằng:

Khi lượng bụi và nước làm cản đường khí, chênh áp có thể tăng tại cùng lưu lượng.

7.1. Ví dụ số liệu giả định

Toàn bộ số liệu trong bảng đều giả định để minh họa, không phải thử nghiệm của một bộ lọc thực tế.

7.2. Tính mức tăng chênh áp

Trong ví dụ trên, chênh áp tăng 85 Pa sau sự cố nước xâm nhập.

Đây là dấu hiệu cần kiểm tra nguồn nước, bộ lọc và các thiết bị liên quan.

7.3. Sau khi khô, chênh áp giảm có an toàn không?

Không đủ để kết luận.

Chênh áp giảm không xác nhận vật liệu lọc còn nguyên vẹn hoặc không có nguy cơ ô nhiễm.

7.4. Chú ý lưu lượng khi so sánh

Nếu hệ thống thay đổi lưu lượng, cần quy đổi theo đường đặc tính lọc hoặc đo lại ở điều kiện tương đương.

Không nên so sánh chênh áp tại hai lưu lượng khác nhau rồi kết luận chắc chắn do nước.

8. HEPA Bị Ẩm Có Gây Nấm Mốc Và Vi Sinh Không?

Nước tồn đọng có thể làm tăng nguy cơ phát triển vi sinh trong hệ thống HVAC, đặc biệt khi có bụi hoặc vật chất hữu cơ tích tụ.

8.1. Nguy cơ phụ thuộc yếu tố nào?

• Thời gian nước tồn tại.
• Nhiệt độ môi trường.
• Loại bụi và chất bẩn.
• Loại vật liệu lọc.
• Điều kiện vệ sinh của housing.

8.2. Mốc 48 giờ có ý nghĩa gì?

Một tài liệu hướng dẫn kỹ thuật Camfil lưu ý rằng bộ lọc duy trì trạng thái ướt từ 48 giờ trở lên có thể gặp nguy cơ phát triển nấm mốc trong vật liệu.

Tuy nhiên, 48 giờ không phải thời điểm bảo đảm an toàn trước đó.

Nguy cơ có thể xuất hiện sớm hơn tùy điều kiện.

8.3. Nếu phát hiện mùi mốc

Cần kiểm tra nguồn nước, bề mặt thiết bị, lọc sơ bộ, hệ thống thoát nước và các khu vực liên quan.

Không nên chỉ xịt hóa chất lên bộ lọc HEPA.

8.4. Đối với phòng sạch GMP

Cần thực hiện đánh giá tác động đến sản phẩm, quá trình sản xuất và điều kiện môi trường được kiểm soát.

Việc vệ sinh, thay lọc và tái thẩm định phải theo SOP và yêu cầu chất lượng của cơ sở.

9. Quy Trình Xử Lý Lọc HEPA Bị Ẩm Tại Nhà Máy

10. Khi Nào Bắt Buộc Phải Xem Xét Thay HEPA Bị Ẩm?

10.1. Có cần thay toàn bộ HEPA trong hệ thống?

Không nhất thiết.

Phạm vi thay cần dựa trên những vị trí bị ảnh hưởng và đánh giá nguy cơ lan rộng của nước hoặc chất ô nhiễm.

10.2. Có thể thay HEPA khác hãng?

Có thể xem xét nếu sản phẩm mới đáp ứng đầy đủ cấp hiệu suất, kích thước, lưu lượng, chênh áp, kiểu làm kín và yêu cầu nghiệm thu.

10.3. Có cần test PAO sau khi thay?

Nếu hệ thống yêu cầu kiểm tra rò rỉ sau lắp đặt, phải thực hiện theo phương pháp đã được phê duyệt.

Chứng chỉ nhà máy không tự động thay thế kiểm tra tại hiện trường.

11. Cách Phòng Ngừa HEPA Bị Ẩm Trong AHU Và Phòng Sạch

11.1. Kiểm tra thoát nước dàn lạnh

Bảo đảm máng nước, đường thoát và bẫy nước ngưng hoạt động đúng.

11.2. Kiểm soát cuốn nước

Đánh giá vận tốc không khí qua dàn lạnh, khoảng cách thiết bị và yêu cầu sử dụng bộ tách giọt nếu cần.

11.3. Kiểm tra cách nhiệt

Giảm nguy cơ bề mặt ống gió hoặc housing xuống dưới điểm sương của môi trường xung quanh.

11.4. Kiểm soát độ ẩm

Theo dõi nhiệt độ và RH bằng cảm biến được kiểm tra hoặc hiệu chuẩn theo yêu cầu hệ thống.

11.5. Kiểm tra đường khí ngoài

Đánh giá cửa chớp, bộ tách nước và khả năng ngăn mưa tạt vào AHU.

11.6. Bảo trì lọc sơ bộ

Giữ các cấp lọc trước trong tình trạng phù hợp để bảo vệ HEPA và duy trì trở lực hệ thống.

11.7. Kiểm soát quy trình vệ sinh

Tránh phun nước hoặc hóa chất vào vật liệu HEPA khi nhà sản xuất không cho phép.

11.8. Thiết lập cảnh báo BMS

Khi phù hợp, có thể giám sát:

• Nhiệt độ không khí.
• Độ ẩm tương đối.
• Điểm sương tính toán.
• Chênh áp HEPA.
• Lưu lượng cấp khí.
• Tình trạng nước đọng hoặc rò nước.

Ngưỡng cảnh báo phải được xác định theo thiết kế, không sử dụng một mức RH chung cho mọi hệ thống.

12. Checklist Kiểm Tra HEPA Bị Ẩm Tại Nhà Máy

Checklist trên là biểu mẫu tham khảo. Cơ sở cần bổ sung các trường thông tin và tiêu chí chấp nhận theo SOP.

13. Câu Hỏi Thường Gặp Về Lọc HEPA Bị Ẩm

14. Giải Pháp Lọc HEPA Và Tư Vấn Kỹ Thuật Từ VIETPHAT

CÔNG TY CỔ PHẦN KỸ THUẬT VIỆT PHÁT – VIETPHAT cung cấp các sản phẩm lọc khí, thiết bị và phụ tùng cho AHU, PAU, FFU, HEPA Box và hệ thống phòng sạch.

Với kinh nghiệm trong lĩnh vực lọc không khí từ năm 2012, VIETPHAT hướng đến các giải pháp đáp ứng yêu cầu hiệu suất, lưu lượng, chênh áp và điều kiện vận hành.

14.1. Tư vấn lựa chọn HEPA thay thế

Khi bộ lọc bị ảnh hưởng bởi nước hoặc cần thay thế, các thông số cần đối chiếu gồm:

• Hiệu suất H13 hoặc H14.
• Kích thước bộ lọc.
• Lưu lượng định mức.
• Chênh áp tại lưu lượng thiết kế.
• Cấu tạo vật liệu và khung.
• Gel Seal hoặc Gasket Seal.
• Điều kiện độ ẩm và nhiệt độ.
• Hồ sơ thử nghiệm và chứng chỉ.

14.2. Hỗ trợ lựa chọn HEPA phù hợp môi trường

Đối với hệ thống có nguy cơ độ ẩm cao, cần xem xét khả năng chịu ẩm của từng sản phẩm và phương án ngăn nước xâm nhập.

Không nên chỉ chọn HEPA dựa vào cấp hiệu suất mà bỏ qua điều kiện vận hành thực tế.

14.3. Thông tin cần gửi VIETPHAT

• Ảnh bộ lọc hiện tại.
• Ảnh tem model và serial.
• Hình ảnh vị trí bị ẩm hoặc nước đọng.
• Kích thước HEPA.
• Lưu lượng và chênh áp.
• Nhiệt độ và độ ẩm ghi nhận.
• Datasheet hiện hữu nếu có.
• Số lượng bộ lọc cần thay.

15. Kết Luận

Lọc HEPA bị ẩm là sự cố cần phân biệt rõ giữa độ ẩm không khí cao và nước thực sự thấm vào vật liệu lọc.

RH cao không tự động đồng nghĩa với bộ lọc bị hỏng. Tuy nhiên, ngưng tụ và nước lỏng có thể làm thay đổi chênh áp, lưu lượng, độ bền vật liệu và tính toàn vẹn của HEPA.

Khi phát hiện HEPA bị thấm nước, doanh nghiệp nên:

• Đánh giá và cô lập khu vực bị ảnh hưởng.
• Xác định nguồn nước.
• Kiểm tra tình trạng vật liệu và khung.
• Đối chiếu chênh áp và lưu lượng.
• Xem xét thay bộ lọc theo hướng dẫn nhà sản xuất.
• Khắc phục nguyên nhân trước khi lắp lọc mới.
• Kiểm tra và nghiệm thu hệ thống sau xử lý.

VIETPHAT khuyến nghị không tự ý sấy, phơi nắng, rửa nước hoặc thổi khí nén để tái sử dụng HEPA đã bị thấm nước, trừ khi có hướng dẫn rõ ràng cho phép từ nhà sản xuất.